Από τον πρόλογο

Κάποιες ιδέες δεν εννοούν να εκπνεύσουν παρ’ όλον ότι ο ανορθολογισμός τους καταδεικνύεται επανειλημμένα. Μία εξ αυτών είναι η ιδέα του γνωσιολογικού σχετικισμού. Όπως όλες οι ιδέες που συναποτελούν την βάση του Δυτικού πολιτισμού, έτσι και αυτή, διαμορφώθηκε στον τόπο μας. Ο γνωστότερος προπαγανδιστής της ήταν ο σοφιστής Πρωταγόρας και ο μεγάλος της πολέμιος ο φιλόσοφος Πλάτων. Η επιβίωση και η ενσωμάτωσή της σε πολλά φιλοσοφικά ρεύματα μέσα στους αιώνες, ειδικά σε καιρούς πολιτισμικής παρακμής, αποποιήσεως των παραδοσιακών αξιών και νωχελικής αναζητήσεως νέων, οφείλεται, πιστεύω, στην ευκολία της: πρόκειται για μια πολύ εύπεπτη ιδέα με, φαινομενικά, αδιασάλευτη εμπειρική επιβεβαίωση. Ωστόσο, από ό,τι γνωρίζω, κανένας πολιτισμός και καμία κοινωνία δεν την υιοθέτησε ως βάση του νομικού και του ηθικού τους κώδικα, διότι η ρευστότητά της είναι φύσει ασύμβατη με οποιουδήποτε είδους θεμέλια.

Πριν είκοσι περίπου χρόνια είχα, για πρώτη φορά, την ικανοποίηση να παρακολουθήσω, βήμα προς βήμα, την αποδόμησή της από την φιλοπαίγμονα αλλά διεισδυτική κοινή λογική του πλατωνικού Σωκράτη. Φιλοδόξησα τότε να μεταφέρω, και πράγματι μετέφερα τον πλατωνικό αυτόν έλεγχο στην σύγχρονη γλώσσα και τον δημοσίευσα με εκτεταμένα σχόλια εκ μέρους μου και εκ μέρους δύο εκλεκτών φίλων: του Θανάση Καράβατου και του αείμνηστου Θανάση Τζαβάρα. Πέρασαν, όμως, τα χρόνια και μια καινούργια γενιά, επίσης σαγηνευμένη από τον ίδιο σχετικισμό, ανεφάνη στο πολιτισμικό προσκήνιο. Σε αυτήν λοιπόν την γενιά των νεοτέρων ρεόντων απευθύνω, εκ νέου, τον ίδιο έλεγχο, με λιγοστά, αυτήν την φορά, σχόλια, για ν’ αναδειχθεί, ίσως καλλίτερα, η κλασική του διαύγεια.

Ευχαριστώ τον Βαγγέλη Γεωργακάκη της εκδοτικής ΜΟΤΙΒΟ, που ανέλαβε την επανέκδοση του ελέγχου και τους φίλους Αζαρία Καραμανλίδη και Κώστα Τσατσάνη για την συμβολή τους στην επιμέλεια της εισαγωγής και της μεταφράσεως.